Muhabbet Kusu Genetik Rehberi

Arastirma tarihi: 8 Nisan 2026

Bu belge, muhabbet kusu renk genetiklerini ve mutasyonlarini tek yerde toplamak icin hazirlandi. Hedef, "hangi genetik hangi genetikle eslesirse ne cikar" sorusunu ezber listesi yerine kuralli bir sistemle cevaplamaktir.

Kapsam

  • Bu rehber, projede desteklenen mutasyonlarin tamamini listeler.
  • Tum olasi coklu kombinasyonlari tek tek enumerasyon yapmaz; bunun yerine kalitim tipi, lokus mantigi ve sik kombinasyonlari verir.
  • Birden fazla bagimsiz lokus ayni yavruda yer aliyorsa, tek lokus olasiliklari carpilarak toplam olasilik hesaplanir.
  • Z kromozomundaki yakin genlerde crossing-over gorulebildigi icin teorik oranlarla pratik sonuclar arasinda kucuk farklar olabilir. Bu durum en cok opaline, cinnamon, ino ve slate icin onemlidir. [K6] [K12]

Hizli Sozluk

  • visual: Kus mutasyonu gorunur olarak tasir.
  • split veya carrier: Kus mutasyonu fenotipte gostermeden tasir.
  • AR: Otozomal resesif.
  • AD: Otozomal dominant.
  • AID: Otozomal eksik dominant / tek faktor-cift faktor ayrimi olan mutasyon.
  • SLR: Cinsiyete bagli resesif.
  • SF: Single factor, tek faktor.
  • DF: Double factor, cift faktor.

Genetik Harita

flowchart LR A["Yesil seri"] -->|blue lokusu homozigot blue| B["Skyblue"] B -->|1 dark factor| C["Cobalt"] C -->|2. dark factor| D["Mauve"] A -->|1 dark factor| E["Dark Green"] E -->|2. dark factor| F["Olive"] B -->|violet + 1 dark factor| G["Visual Violet"] B -->|grey| H["Grey"] A -->|grey| I["Grey-Green"] A -->|ino| J["Lutino"] B -->|ino| K["Albino"]

WBO renk standartlarinda temel tonlar Light Green, Dark Green, Olive Green, Grey Green, Skyblue, Cobalt, Mauve, Violet ve Grey olarak verilir. [K1] [K2]

Temel Kalitim Kurallari

1. Otozomal resesif mutasyonlar

Bu kurali blue, dilute, greywing, clearwing, recessive_pied, clearflight_pied, fallow tipleri, saddleback, faded, mottled ve benzeri mutasyonlarda kullanirsiniz.

Eslesme Sonuc
visual x visual %100 visual
visual x split %50 visual, %50 split
visual x normal %100 split
split x split %25 visual, %50 split, %25 normal
split x normal %50 split, %50 normal
normal x normal %100 normal

2. Otozomal dominant mutasyonlar

Bu kurali grey, dominant_pied, dominant_clearbody, crested ve bazi tartismali modern mutasyonlarda kullanirsiniz.

Eslesme Sonuc
mutant x normal Yaklasik %50 mutant, %50 normal
mutant x mutant Yaklasik %75 mutant, %25 normal

Not: Dominant mutasyonlarda heterozigot ve homozigot bireyler bazen ayni gorunmez. crested ve bazi ala tiplerinde saglik/ifade farklari onemlidir. [K10]

3. Otozomal eksik dominant mutasyonlar

Bu kurali dark_factor, violet, spangle, anthracite ve mavi-lokusundaki bazi yuz allellerinde kullanirsiniz.

Eslesme Sonuc
SF x normal %50 SF, %50 normal
SF x SF %25 DF, %50 SF, %25 normal
DF x normal %100 SF
DF x SF %50 DF, %50 SF
DF x DF %100 DF

4. Cinsiyete bagli resesif mutasyonlar

Muhabbet kusunda erkek ZZ, disi ZW kabul edilir. Disi kuslar split olamaz; mutant alleli alirlarsa gorunur olurlar.

Bu kurali ino, pallid, opaline, cinnamon, slate, texas_clearbody ve benzeri Z bagli mutasyonlarda kullanirsiniz.

Eslesme Erkek yavrular Disi yavrular
erkek visual x disi normal %100 split %100 visual
erkek split x disi normal %50 split, %50 normal %50 visual, %50 normal
erkek normal x disi visual %100 split %100 normal
erkek visual x disi visual %100 visual %100 visual
erkek split x disi visual %50 visual, %50 split %50 visual, %50 normal

Z Kromozomu ve Crossing-Over

graph LR O["Opaline"] --- C["Cinnamon"] --- I["Ino / Texas clearbody / Pearly / Pallid"] --- S["Slate"]

MUTAVI kaynaklarina gore yaklasik crossing-over degerleri:

  • opaline <-> cinnamon: yaklasik %32 [K6]
  • opaline <-> slate: yaklasik %40.5 [K6]
  • cinnamon <-> slate: yaklasik %5 veya daha az [K6] [K11]
  • cinnamon <-> ino: yaklasik %3 [K12]

Bu, ozellikle lacewing, opaline-cinnamon, cinnamon-slate ve opaline-slate eslesmelerinde beklenmeyen ama biyolojik olarak aciklanabilir yavrular cikabilecegi anlamina gelir. [K6] [K12]

Ayni Lokusta Calisan Ozel Seriler

1. Blue lokusu

Mavi seri ve sariya/yuze etki eden bircok varyasyon ayni lokusta ele alinir. MUTAVI yazilarinda ve proje modelinde isimler kismen farkli olabilir. [K3] [K4]

Allel / kombinasyon Tipik fenotip
bl+/bl+ Yesil seri
blue/blue Mavi seri
yellowface_type1 + blue Yellowface Type I Blue
yellowface_type2 + blue Yellowface Type II Blue
goldenface + blue Goldenface Blue
aqua + blue Aqua Blue
turquoise + blue Turquoise Blue
aqua + turquoise Turquoise Aqua

Sik eslesme ornekleri:

Eslesme Sonuc
Blue x Blue %100 Blue
Blue x Green split Blue %50 Blue, %50 Green split Blue
Green split Blue x Green split Blue %25 Blue, %50 Green split Blue, %25 Green
YF2 Blue x Blue %50 YF2 Blue, %50 Blue
Goldenface Blue x Blue %50 Goldenface Blue, %50 Blue
Aqua Blue x Turquoise Blue %25 Aqua Blue, %50 Turquoise/Aqua, %25 Turquoise Blue

Notlar:

  • Yellowface Type I cift faktor mavi seride beyaz yuzlu gibi gorunebilir. Bu, standartlar arasinda isim farki yaratan alanlardan biridir. [K4]
  • Goldenface, Aqua, Turquoise, Blue Factor I/II icin avicultur standardizasyonu kaynaga gore degisebilir; bu nedenle ayni lokusta olduklarini bilmek, isim ezberlemekten daha guvenlidir. [K3] [K4]

2. Dilution lokusu

greywing, clearwing ve dilute ayni lokusun allelleridir. En onemli pratik sonuc, greywing + clearwing kombinasyonunun Full-Body Greywing vermesidir. [K5]

Eslesme / kombinasyon Sonuc
greywing/greywing Greywing
clearwing/clearwing Clearwing
dilute/dilute Dilute
greywing/clearwing Full-Body Greywing
greywing/dilute Greywing, dilute tasiyici
clearwing/dilute Clearwing, dilute tasiyici

Sik eslesme ornekleri:

Eslesme Sonuc
Greywing x Clearwing %100 Full-Body Greywing
Greywing x Dilute %100 Greywing / dilute
Clearwing x Dilute %100 Clearwing / dilute
Greywing split Dilute x Greywing split Dilute Greywing agirlikli sonuc verir; %25 dilute cikabilir

3. Ino lokusu

ino, texas_clearbody, pearly ve aviculture yorumlarinda pallid ayni gen ailesiyle iliskili ele alinir. MUTAVI, sex-linked clearbody'yi ino lokusunun bir alleli olarak tartisir. [K7]

Pratik kombinasyonlar:

Kombinasyon Tipik ad
Ino + Green series Lutino
Ino + Blue series Albino
Cinnamon + Ino Lacewing
Pallid + Ino PallidIno / lacewing-benzeri acik fenotip
Texas Clearbody + Ino Texas Clearbody gorunur, ino tasiyabilir
Texas Clearbody + Pallid Pallid Texas Clearbody

En Sik Birlesik Fenotipler

Genetik kombinasyon Ortaya cikan fenotip
blue + ino Albino
yesil seri + ino Lutino
cinnamon + ino Lacewing
greywing + clearwing Full-Body Greywing
recessive_pied + dutch_pied/continental clearflight tipi Dark-Eyed Clear
yellowface/goldenface + blue + ino Creamino benzeri fenotipler
violet + blue + 1 dark factor Visual Violet

Dark-Eyed Clear konusunda MUTAVI acik bicimde recessive pied + Dutch/continental clearflight birlikteligini vurgular; recessive pied + Australian dominant pied ayni sonucu vermez. [K8]

Mutasyon Katalogu

Asagidaki tablolar, projede desteklenen mutasyonlarin tamamini kapsar. Eslesme notu sutunu, hangi genel kuralla hesap yapacaginizi soyler.

A. Temel seri, yuz ve ton mutasyonlari

Mutasyon Kalitim Tipik renk / gorunum Eslesme notu Ana kaynak
Blue AR Yesil seriyi mavi seriye cevirir; sari pigment kalkar AR tablosu, Blue lokusu [K1] [K3]
Yellowface Type I AID Mavi kuslarda sari maske; bazi cift faktor kuslarda beyaz yuz paradoksu Blue lokusu [K3] [K4]
Yellowface Type II AID Sari maske ve bazen govdeye sari yayilim Blue lokusu [K3] [K4]
Goldenface AID Yuzde daha kuvvetli altin sari; mavi seride yogun sari yayilim Blue lokusu [K3] [K4]
Aqua AID Mavi-seri tonu aqua / deniz yesili yonune kayar Blue lokusu [K3]
Turquoise AID Mavi-seri tonu daha zengin turkuaz gorunur Blue lokusu [K3]
Blue Factor I AID Hafif yesilimsi / ara mavi seri ifadesi Blue lokusu [K3]
Blue Factor II AID Blue Factor I'e gore daha guclu ara mavi ifade Blue lokusu [K3]
Dark Factor AID Yesilde Light -> Dark -> Olive, mavide Skyblue -> Cobalt -> Mauve AID tablosu [K1]
Violet AID Ozellikle mavi seride morumsu ton; 1 dark factor ile cok belirgin AID tablosu [K1] [K3]
Grey AD Yesilde grey-green, mavide grey AD tablosu [K1] [K3]
Anthracite AID Ozellikle mavi seride cok koyu kozmursu ton AID tablosu [K3] [K14]

B. Dilution ve melanin modifikatorleri

Mutasyon Kalitim Tipik renk / gorunum Eslesme notu Ana kaynak
Dilute AR Melanin ciddi azalir; kus genel olarak daha acik gorunur AR tablosu, dilution lokusu [K5]
Greywing AR Kanat cizgileri gri, govde rengi yari seyreltik AR tablosu, dilution lokusu [K1] [K5]
Clearwing AR Kanatlar acilir, govde rengi parlak kalir AR tablosu, dilution lokusu [K1] [K5]
Cinnamon SLR Siyah melanin kahverengiye doner; daha sicak ton SLR tablosu [K1] [K3]
Slate SLR Mavi seride donuk mavi-gri / arduvaz tonu, yanak lekesi mat koyu olur SLR tablosu [K3] [K11]
Blackface Tartismali Yuz ve govdede melanin genisler, maske koyulasir Kaynaklar farkli; tartismali [K3] [K9]
Faded AR Yikanmis, soluk gorunum; kanat izleri zayiflar AR tablosu [K3]
Fallow (English) AR Kirmizi / plum goz, sicak acik govde tonu AR tablosu [K1] [K3]
Fallow (German) AR English fallow'a benzer ama ayrik lokus olarak anlatilir AR tablosu [K3]
Fallow (Scottish) AR Bronzumsu isaretler ve kirmizi goz AR tablosu [K3]
Pallid SLR Melanin azalir ama tam ino kadar silinmez; yumusak cizgili acik kus SLR tablosu, ino ailesi [K3]
Ino SLR Yesil seride Lutino, mavi seride Albino SLR tablosu, ino ailesi [K1] [K3] [K7]

C. Desen, ala ve clearbody mutasyonlari

Mutasyon Kalitim Tipik renk / gorunum Eslesme notu Ana kaynak
Opaline SLR Bas ve kanat barring azalir, sirtta V benzeri desen olur SLR tablosu [K1] [K3]
Spangle AID Tek faktorde ters kanat deseni; cift faktorde neredeyse duz sari/beyaz AID tablosu [K1] [K3]
Recessive Pied AR Rastgele acik lekeler; goz halkasi davranisi farkli olabilir AR tablosu [K1] [K8]
Dominant Pied (Australian) AD Govdede temiz acik bantlar / ala alanlar AD tablosu [K1] [K3]
Clearflight Pied AR veya tartismali standart Ucus telekleri ve kuyrukta aciklik, kucuk bas lekesi Kaynaga gore degisebilir [K1] [K8]
Dutch Pied AD veya AID tartismali Irreguler ala desen; bazi hatlarda clearflight benzeri secilim Kaynak farki var [K1] [K3] [K8]
Saddleback AR Sirtta temiz eyer / V benzeri alan, bas barringi farkli AR tablosu [K1] [K3]
Mottled Tartismali Tuyu degistikce artan acik alanlar, ilerleyici ala gorunum Kaynaklar farkli [K3]
Pearly SLR Kanat isaretlerinde inci / perli kenarlanma SLR tablosu, ino ailesi [K3] [K7]
Texas Clearbody SLR Govde melanin azalir, kanat cizgileri koyu kalir SLR tablosu, ino ailesi [K1] [K7]
Dominant Clearbody AD Govde daha temiz ve acik, kanatlar daha koyu kalabilir AD tablosu [K3] [K7]

D. Tuyu yapisi ve saglikla ilgili ozel durumlar

Mutasyon Kalitim Tipik gorunum Eslesme notu Ana kaynak
Crested (Tufted) AD Tepede tek veya kume halinde tepe AD tablosu; crest x crest riskli [K3] [K10]
Crested (Half-Circular) AD Yarim daire tepe AD tablosu; crest x crest riskli [K3] [K10]
Crested (Full-Circular) AD Tam daire corona tepe AD tablosu; crest x crest riskli [K3] [K10]
Feather Duster AR, patolojik Asiri uzayan, surekli buyuyen tuyler; ucus ve beslenme sorunu Eslesmeden kacinilacak durum [K15]

Cok Sorulan Eslesmeler

Blue ile Green split Blue

  • Blue x Green split Blue
  • Sonuc: %50 Blue, %50 Green split Blue

Cinnamon ile normal disi

  • erkek Cinnamon visual x disi normal
  • Erkek yavrular: %100 split cinnamon
  • Disi yavrular: %100 cinnamon

Ino ile normal disi

  • erkek Ino visual x disi normal
  • Erkek yavrular: %100 split ino
  • Disi yavrular: %100 ino

Greywing ile Clearwing

  • Iki ebeveyn ilgili lokusta saf ise Greywing x Clearwing = %100 Full-Body Greywing [K5]

Recessive Pied ile Dutch Pied

  • Recessive Pied x Dutch Pied / clearflight tipi
  • Bazi yavrularda Dark-Eyed Clear hattina giden kombinasyonlar olusabilir. [K8]

Cinnamon ile Ino

  • Saf kalitim mantigi Lacewing fenotipine gider.
  • Ancak cinnamon ve ino Z kromozomunda birbirine yakin oldugu icin nadir crossing-over sonucu beklenmeyen ino, cinnamon veya ara formlar da gorulebilir. [K6] [K12]

Riskli ve Tartismali Alanlar

1. Crest x crest

MUTAVI'nin derledigi calismalarda crest faktorunun subvital oldugu, embriyo kayiplari ve norolojik sorunlarla iliskili olabildigi belirtilir. Uygulamada crest x crest eslesmesi temkinle ele alinmalidir. [K10]

2. Blackface siniflandirmasi

Bu, en net tartisma alanlarindan biridir:

  • MUTAVI 2007 makalesi blackface icin otosomal resesif der. [K9]
  • Projedeki mevcut mutasyon modeli dominant yorumunu kullanir.

Bu rehberde blackface, tartismali olarak isaretlenmistir; ciftlestirme plani yaparken kendi damizlik hattinizdaki fiili sonuclari kayit altina almak gerekir.

3. Dutch Pied ve Clearflight iliskisi

MUTAVI, Dutch pied ile continental clearflight arasinda secilimsel iliski olabilecegini tartisir. Buna karsilik modern veri tabanlarinda bunlar bazen ayri mutasyonlar gibi modellenir. [K8]

4. Mottled

MUTAVI revize gen listesinde mottle icin polygenic ifadesi gorulur; uygulamadaki veri modeli ise bunu tek mutasyon gibi ele alabilir. [K3]

5. Yellowface adlandirmasi

Yellowface Type I, Type II, Goldenface, Aqua, Turquoise, Blue Factor I/II isimleri kaynaklar ve ulke gelenekleri arasinda tam bire bir degil. Burada lokus mantigi, sabit isimden daha onemlidir. [K3] [K4]

Gorsel Referans Bankasi

  • WBO Colour Standards: temel renkler ve resmi show varyeteleri icin ana referans. [K1]
  • WBO Pictorial Standard PDF: tek sayfada gorsel standart ozeti. [K2]
  • MUTAVI makaleleri: kalitim mantigi, allel serileri ve tarihsel test eslesmeleri icin ana referanslar. [K4] [K5] [K6] [K7] [K8] [K9] [K10] [K11] [K12]

Sonuc

Muhabbet kusu genetiginde en kritik nokta, her mutasyonu tek tek ezberlemekten cok su dort soruyu sormaktir:

1. Bu mutasyon AR, AD, AID ya da SLR mi?

2. Bu mutasyon bagimsiz mi, yoksa blue, dilution ya da ino gibi ayni lokusun alleli mi?

3. Disi mi erkek mi tasiyor?

4. Bu mutasyon baska bir mutasyonla birlesince yeni bir isimli fenotip veriyor mu?

Bu dort soruya cevap verdiginizde, yavru olasiliklarinin buyuk cogunlugunu dogru hesaplarsiniz.

Kaynaklar

  • [K1] WBO Colour Standards, resmi renk ve varyete standardi: [https://www.world-budgerigar.org/colourstds.htm](https://www.world-budgerigar.org/colourstds.htm)
  • [K2] WBO Colour Budgerigar Pictorial Standard PDF: [https://www.world-budgerigar.org/photos15/WBO%20Standard%20for%20Colour%20Budgerigar%20Pictorial%20Ideal.pdf](https://www.world-budgerigar.org/photos15/WBO%20Standard%20for%20Colour%20Budgerigar%20Pictorial%20Ideal.pdf)
  • [K3] MUTAVI, Revised List of Mutant Genes of the Budgerigar: [https://www.mutavi.info/index.php?art=symbols](https://www.mutavi.info/index.php?art=symbols)
  • [K4] MUTAVI, Gene function in Yellowface Budgerigars: [https://www.mutavi.info/index.php?art=yellowface](https://www.mutavi.info/index.php?art=yellowface)
  • [K5] MUTAVI, Phenotypic Effects Caused by the Multiple Allele Series of the dil-locus: [https://www.mutavi.info/index.php?art=dilute](https://www.mutavi.info/index.php?art=dilute)
  • [K6] MUTAVI, Crossing-over in the Sex-chromosome of the Male Budgerigar: [https://www.mutavi.info/index.php?art=sexchrom](https://www.mutavi.info/index.php?art=sexchrom)
  • [K7] MUTAVI, Genotypic and Phenotypic Aspects of the Sex-Linked clearbody: [https://www.mutavi.info/index.php?art=clearbod](https://www.mutavi.info/index.php?art=clearbod)
  • [K8] MUTAVI, Recessive Pied in the Origin of Dark Eyed Clears: [https://www.mutavi.info/index.php?art=blackeye](https://www.mutavi.info/index.php?art=blackeye)
  • [K9] MUTAVI, Blackface: a new mutation in the budgerigar: [https://www.mutavi.info/index.php?art=blackfa](https://www.mutavi.info/index.php?art=blackfa)
  • [K10] MUTAVI, Crest: A Subvital Character in the Budgerigar: [https://www.mutavi.info/index.php?art=crested](https://www.mutavi.info/index.php?art=crested)
  • [K11] MUTAVI, Description of the Slate Budgerigar: [https://www.mutavi.info/index.php?art=slate](https://www.mutavi.info/index.php?art=slate)
  • [K12] MUTAVI, The lacewing: An Enigma in Budgerigar Breeding?: [https://www.mutavi.info/index.php?art=lacewing](https://www.mutavi.info/index.php?art=lacewing)
  • [K13] WBO, Recognition of New Mutations: [https://world-budgerigar.org/recomutations.htm](https://world-budgerigar.org/recomutations.htm)
  • [K14] WBO Noticeboard 2011, Anthracite'in taninmasi notu: [https://www.world-budgerigar.org/noticeboard11.htm](https://www.world-budgerigar.org/noticeboard11.htm)
  • [K15] OMIA, Feather, abnormal growth in budgerigar: [https://omia.org/OMIA002106/13146/](https://omia.org/OMIA002106/13146/)

Bu Kuralları Uygulamada Görün

BudgieBreedingTracker'ın akıllı Genetik Hesaplayıcısı ile kuşlarınızın mutasyonlarını seçin, olası yavru ihtimallerini Punnett karesi ile saniyeler içinde hesaplayın.

Hemen İndir